Trudne początki w szkole - wskazówki pomocne w adaptacji

Dziecko rozpoczynające naukę w szkole wchodzi w nowy etap życia, pojawiają się obowiązki, zadania, którym musi sprostać, a także trudności, z którymi musi sobie poradzić. Rozpoczęcie nauki jest często jednym z najbardziej ekscytujących przeżyć w życiu dziecka, ale nie tylko. Pojawiają się także liczne obawy i strach przed nowymi wyzwaniami, dlatego tak ważne są pierwsze tygodnie pobytu dziecka w szkole. Rozpoczyna się proces adaptacji do nowego środowiska, nowych wymagań i warunków.

Istnieje wiele czynników, które mają wpływ na adaptację w szkole. Zaliczamy do nich czynniki endogenne, takie jak: stan zdrowia dziecka, płeć, ogólny poziom psychoruchowego rozwoju oraz czynniki egzogenne związane ze środowiskiem szkolnym, do którego dziecko ma się przystosować, a także środowiskiem rodzinnym, w którym przebywa. Jak zatem pomóc dziecku, by bez większego stresu weszło w rolę ucznia?

Rozpoczęcie nauki to czas na: nowe miejsce, zasady, do których trzeba się dostosować, kolegów, koleżanki i nauczycieli. To wszystko wiąże się z różnymi obawami dziecka. Pierwsze kroki w szkole to wyzwanie nie tylko dla dziecka, lecz także jego rodziców, którzy odgrywają ważną rolę w przystosowaniu do nowych warunków. Ich zadaniem jest przygotowanie dziecka na nadchodzące zmiany i rozwianie wszelkich niepokojów związanych z pobytem w szkole.

Rodzice powinni wzbudzać pozytywne emocje związane ze szkołą oraz przekazywać jej pozytywny obraz. Należy pomóc dziecku przełamać negatywne emocje. Chętnie posłucha, jak rodzice radzili sobie w takich sytuacjach. Należy pamiętać, żeby te opowiadania nie były wyidealizowane, ponieważ dziecko musi wiedzieć, że trudne momenty zdarzały się każdemu, ale one mijają. Bardzo ważne jest nastawienie dziecka do szkoły, a zadaniem rodziców jest umacnianie pozytywnej postawy wobec niej. Pokazanie i opowiedzenie dziecku, jak fajnie jest w szkole, że nauczy się nowych rzeczy: pisać, czytać, liczyć, pozna nowe koleżanki i kolegów. Można dowartościować dziecko i powiedzieć, że nie jest już maluszkiem, a uczniem, który ma swoje książki i zeszyty, poczytać książeczki o tematyce szkolnej. Im dziecko ma bardziej pozytywny stosunek do szkoły i nauczycieli, tym chętniej podejmuje i wywiązuje się z powierzonych mu zadań i obowiązków. Nie należy negatywnie wypowiadać się o szkole, czy też nauczycielach, jak również nie można mówić dziecku, że czegoś nie potrafi, ponieważ mogłoby to przynieść negatywny skutek i zniechęcić je do udziału w zajęciach szkolnych. Trzeba pamiętać o tym, że dzieci doskonale wyczuwają nastroje i emocje dorosłych, dlatego też rodzice powinni starać się nie okazywać zdenerwowania oraz stresu związanego z pójściem dziecka do szkoły, ponieważ takie zachowanie potęguje obawy i wątpliwości.

Ważne jest, by starać się odbierać dziecko ze szkoły w określonym czasie, żeby nie czekało na rodziców zbyt długo, bo od razu pomyśli, że rodzice zapomnieli. Jeżeli dziecko nie opowiada za dużo o pobycie w szkole, nie należy naciskać i zadawać zbyt wielu pytań, trzeba dać mu czas na oswojenie się z nową sytuacją. Są też dzieci, które bardzo dużo mówią o tym, co danego dnia działo się w szkole. W takiej sytuacji należy wysłuchać i okazać zainteresowanie. Często chwalimy i nagradzamy dziecko nawet za najmniejsze osiągnięte sukcesy. Jeżeli dziecku „coś” nie wyjdzie, można powiedzieć, że „następnym razem będzie lepiej”, nie można okazywać niezadowolenia.

Rodzic ma wspierać dziecko w rozwijaniu jego zainteresowań i zdolności, ale należy pamiętać też o tym, że nie można przeciążać go zbyt dużą liczbą zajęć dodatkowych. Dziecko powinno mieć też czas na swobodną zabawę w domu i na powietrzu. Lepiej będzie sobie radziło w szkole, gdy ma uregulowany tryb dnia. Rodzice mają pomagać swoim pociechom w codziennych obowiązkach, takich jak odrabianie lekcji czy spakowanie plecaka na kolejny dzień, ale nie mogą ich w tym wyręczać. Dziecko ma uczyć się samodzielności, systematyczności i odpowiedzialności.

W adaptacji istotną rolę odgrywa nauczyciel, który powinien dobrze poznać każdego ucznia oraz środowisko, w jakim dziecko przebywa i się wychowuje. Duży sukces w przystosowaniu się dziecka do nowych warunków, tak odmiennych od tych, jakie były, np. w przedszkolu, jest możliwy dzięki dobrym kontaktom nauczyciela z uczniem. Zadaniem nauczyciela jest organizowanie zajęć w taki sposób, aby dziecko w szkole czuło się jak najlepiej, należy stworzyć atmosferę pełną radości i bezpieczeństwa. Nauczyciel pełni bardzo ważną funkcję w integracji grupy. Jeżeli potrafi sprawnie i atrakcyjnie prowadzić zajęcia, uczniowie będą bardzo chętnie w nich uczestniczyli i łatwiej im będzie wejść w nowe środowisko. Pierwsze tygodnie dziecka w szkole to przede wszystkim zapewnienie jak najlepszej opieki, by czuło się bezpiecznie, okazywanie życzliwości, uśmiechu i empatii. Pomoc przy najmniejszym problemie, jaki pojawi się u dziecka, by nie poczuło się osamotnione i pozostawione samemu sobie. Nauczyciel ma przede wszystkim stymulować uczniów, stosować takie rozwiązania, które pomogą w trudnym okresie adaptacyjnym. Nauczyciel powinien dopilnować, aby dzieci dokładnie wiedziały, jakie zasady obowiązują na lekcjach i przerwach. Dziecko powinno także wiedzieć, że nauczyciel to jest ta osoba, do której może zawsze się zwrócić, jeżeli będzie miało jakiś problem lub czegoś nie będzie wiedziało. W szkole dziecko ma kontakt nie tylko z nauczycielem – wychowawcą, lecz także innymi nauczycielami i pracownikami szkoły, dlatego też trzeba poinformować je, że np. zostaje po zajęciach w świetlicy, żeby nie było zaskoczone, że będzie pod opieką innych osób. Dziecko musi być przygotowane na to, że nie tylko będzie miało kontakt z dziećmi ze swojej klasy, lecz również ze starszymi kolegami i koleżankami.

Współpraca rodziców z nauczycielem odgrywa istotną rolę w adaptacji. Jeżeli dziecko ma jakieś trudności, rodzic powinien poinformować o tym nauczyciela, który będzie mógł na samym początku pracy z dzieckiem podjąć odpowiednie działania. Działania te powinny być obustronne, nauczyciel powinien też przekazywać informacje rodzicom o osiągnięciach i trudnościach ich dziecka, powinno to się odbywać na zasadzie wzajemnego zrozumienia, partnerstwa, otwartości i życzliwości.

Należy pamiętać, że proces adaptacyjny u dzieci przebiega różnie, niektóre szybko przystosowują się do nowych warunków i wymagań, inne potrzebują na to znacznie więcej czasu. Rola rodziców i nauczycieli to wspomaganie dziecka w procesie przystosowania do nowej sytuacji i nowej roli.

Tekst opracowała Magdalena Wyszomirska, ekspert Akademii Misia Haribo.